Fagusfabriek

Algemene informatie

De Fagusfabriek is een bouwwerk in Alfeld (Duitsland). Het was de eerste fabriek waarvan de wanden vrijwel geheel van glas waren. In 2011 is het gebouw door UNESCO tot werelderfgoed verklaard.
Het zeer vooruitstrevende bouwwerk is in opdracht van de schoenleestenfabrikant Carl Benscheidt door de architecten Walter Gropius en Adolf Meyer ontworpen en tussen 1911 en 1913 gebouwd. Met latere uitbreidingen werd het uiteindelijk in 1925 voltooid.
Het langgerekte gebouw bestaat uit drie bouwlagen waarbij het meest opvallende element de opdeling van de muren is, met grote raampartijen die op de hoeken doorlopen. Dit is slechts mogelijk door de toegepaste skeletstructuur van staalbeton. De muur is verder gestructureerd door baksteen die in smalle stroken licht naar binnen is gekeerd. Daartussenin werden ijzeren kozijnen opgehangen die zich over de drie verdiepingen uitstrekken. De raampartijen in deze ijzeren kozijnen werden afgewisseld door metalen platen (ook opgehangen in deze kozijnen). De constructie van het gebouw wordt op deze manier weergegeven en dus niet verstopt. De gevel is herleid tot een vlies. De optische lichtheid van de glaswanden werd een centrale strategie. Bron: Wikipedia

Analyse week 1

Gropius' visie



Gropius Fagus werkte
Korte analyse

Concepten

Analyse week 2:

Kenmerkende vormen van de Fagus werke:

- Gebruik van geometrische vormen: rechte lijnen, kubussen en rechthoekige vlakken.

- Regelmatige compositie met regelmatige vormen

- Additie van een gesloten blok (ingang)
- Horizontale en verticalen lijnen zorgen voor een open/gesloten karakter

Vormsoorten:

Herhaling van verschillende elementen in een vast patroon

Stapelen van volumes

Model
De onderstaande afbeeldingen geven een beeld van de studie die is gedaan naar de vormsoorten die in de Fagusfabriek terugkomen.

Analyse week 3:

Beweging:
Door de herhaling van verschillende elementen ontstaan er horizontale en verticale bewegingen in de gevel.

Stapelen van volumes

Wanneer we kijken naar de entree van het gebouw, dan lijkt het alsof er meerdere blokken met hetzelfde volume op elkaar gestapeld zijn. Dit komt doordat er tussen twee blokken een laag metselwerk zit die wat verder naar binnen is geplaatst.

De kozijnen zijn opgebouwd uit horizontale en verticale lijnen. De horizontale lijnen lopen bij de hoeken door van de voorgevel naar de zijgevel zoals op de onderstaande afbeelding is weergegeven. 

Horizontale en verticale lijnen in de kozijnen

Kleur en contrast:

De gevel van de Fagusfabriek is opgebouwd uit metselwerk en stalen kozijnen. Het metselwerk is gemaakt van een lichtbruine steen met een lichte voeg en de stalen kozijnen zijn zwart gekleurd. Dit kleurgebruik vormt een contrast en Gropius wilde hiermee de nieuwe ontwikkelingen in de techniek, de grote glazen kozijnen, nog duidelijker aangeven. Het lichte metselwerk valt namelijk weg tegen de zwarte kozijnen. 

Een ander contrast is de massieve en gesloten entree ten opzichte van het lichte, open, transparante karakter van de rest van het gebouw. De massiviteit van de entree wordt versterkt doordat het metselwerk bij de deur naar binnen toe loopt in een boog. De grote blokken, bestaande uit metselwerk, die op elkaar gestapeld lijken te zijn versterken het effect van de massiviteit ook nog eens.

De rest van het gebouw bestaat voornamelijk uit glas en oogt dus licht en transparant. De afbeelding hiernaast geeft een beeld van het grote contrast dat in dit gebouw terug komt.

Vormconcepten:

Aan de hand van het bovenstaande onderzoek zijn er een drietal vormconcepten bij dit gebouw gekozen. Deze vormconcepten worden hieronder uitgelegd.

Open / gesloten

Het primaire volume heeft een erg open karakter door de stalen niet-dragende raampartijen die aan de constructie zijn opgehangen. Het secundaire additieve volume heeft een erg gesloten karakter. De twee volumes hebben ook een contrast ten opzichte van elkaar; Het primaire volume suggereert openheid en een licht opgezet gebouw, terwijl het secundaire volume massiviteit uitstraalt met het naar binnen lopende metselwerk ter plaatse van de ingang.

Dit leidt ons naar het tweede vormconcept dit ontwerp van Gropius, namelijk contrast.

Contrast

Het derde gevonden vormconcept is geometrie. In dit ontwerp heeft Gropius alleen maar gebruik gemaakt van geometrische vormen. Met name lijnen, kubussen en rechthoekige vlakken komen veel terug.

Geometrie

Model

De onderstaande afbeeldingen geven een beeld van de studie die is gedaan naar de bewegingen, kleurgebruik, contrast en de vormconcepten die in de Fagusfabriek terugkomen.

Analyse week 4:

Structuur en basiselementen:
De gevel van de Fagusfabriek bestaat voornamelijk uit vlakken en lijnen. De vlakken in de gevel liggen niet allemaal gelijk aan elkaar, maar verspringen ten opzichte van elkaar. Door De vlakken ten opzichte van elkaar te laten verspringen ontstaat er een bepaalde gevelstructuur zoals de onderstaande schets laat zien

De gevelstructuur

Wanneer er beter gekeken wordt naar de onderlinge verspringingen/verschuivingen, wordt duidelijk dat het doel hiervan het versterken van bepaalde elementen is. De onderstaande afbeelding geeft een aantal vlakken weer: het gele vlak ligt het verst terug; dit vlak bestaat uit licht metselwerk. De oranje vlakken zijn de kozijnen welke op het lichte metselwerk geplaatst zijn en het groene vlak is de dakrand welke ook uit licht metselwerk bestaat. Door het gele vlak verder naar binnen te plaatsen wordt het oranje vlak nog meer benadrukt. De nieuwe techniek voor die tijd komt dus nog duidelijker naar voren.

Op een gedetailleerder niveau is er nog meer structuur zichtbaar. De raampartijen zijn door horizontale en verticale lijnen opgedeeld in een raster. Dit raster zorgt ervoor dat de ramen niet vlak zijn, maar ook een bepaalde structuur hebben. De ramen hebben allemaal dezelfde afmetingen. Dit symboliseert de standaardisering in die tijd die mogelijk werd gemaakt door de industrialisering. Gropius was een groot fan van deze standaardisering die goedkopere bouwprojecten mogelijk maakte en heeft dit dus veel toegepast in zijn ontwerpen.

Model
De onderstaande afbeeldingen geven een beeld van de studie die is gedaan naar de structuur en de basiselementen die in de Fagusfabriek terugkomen.

Analyse week 5:

In deze week moest er gezocht worden naar maximaal drie prominente concepten die aan vorm gekoppeld moeten zijn. In de Fagusfabriek komen de volgende concepten terug:

Geometrie

De gevel van het gebouw bestaat uit geometrische vormen die in een vast patroon gerangschikt zijn. Door verschillende elementen met dezelfde afmetingen vaker te gebruiken werd het een stuk goedkoper om een gebouw te realiseren. Het bouwproces was niet alleen korter, maar ook minder ingewikkeld. Deze standaardisering kon alleen maar mogelijk worden gemaakt door de industrialisering. 

Contrast

Het gevelbeeld wordt voor een deel bepaald door twee soorten vlakken; open vlakken en gesloten vlakken. Deze twee soorten vlakken hebben een contrast met elkaar in openheid. De openheid wordt bepaald door de materialisering: de dichte, massieve, gesloten vlakken bestaan uit metselwerk van een lichte steen met een lichte voeg en de open, lichte vlakken bestaan uit een frame (kozijn) gemaakt van zwart gekleurd staal.

Model
De onderstaande afbeeldingen geven een beeld van de studie die is gedaan naar de geometrie en het contrast die in de Fagusfabriek terugkomen.

Analyse week 6:

Bovenstaande afbeelding is een schets van de gevel van de Fagusfabriek. In deze schets is het contrast tussen het lichte metselwerk en de donkere kozijnen goed te zien. Daarnaast zijn de geometrische vormen in een regelmatig terugkerend patroon weergegeven. Dit begint bij de ramen per verdieping en de verticale stukken metselwerk tussen de kozijnen in en gaat door tot in detail bij de opdeling van het grote kozijn in twaalf kleine vlakken per verdieping en in het metselwerk dat in een vast patroon is opgedeeld.

Model
De onderstaande afbeeldingen geven een beeld van de concepten gekoppeld aan vorm en de architectonische grammatica van Walter Gropius en hoe deze van toepassing zijn op de Fagusfabriek.

John Verhoeven

2022656